Hoe een kanon en een nachtactie Constantinopel doordenken

Op de ochtend van 29 mei 1453 zakte een vreemde stilte neer op het Osmanlı-kamp voor de muren van Constantinopel. Drieëntwintig dagen lang had het donderen van kanonvuur en het gekraak van instortende muren de stad getergd. Nu rustten de soldaten, scherpten zwaarden en baden voor de laatste aanval. Binnen de muren verzamelde keizer Constantijn XI Paleologos zijn overgebleven verdedigers — minder dan zevenduizend man tegen een leger van wel honderdduizend — voor een laatste mis in de Hagia Sophia. Latijnse katholieken en Griekse orthodoxen, eeuwenlang verdeeld door theologie, deelden de avondmaal wetend dat het hun laatste zou zijn.

De man die de wereld veranderde

Sultan Mehmed II was nog geen eenentwintig toen hij in 1451 voor de tweede keer de troon besteeg. Zijn vader Moerad II had hem al eens als kind vorst gemaakt, maar de janissaren hadden de jongen niet geaccepteerd en Moerad was teruggeroepen. Nu, volwassen en van plan, droomde Mehmed van één ding: de Rode Appel, de stad die islamitische heersers al sinds de zevende eeuw wilden innemen. Constantinopel was meer dan een stad; het was het symbool van de christelijke wereldorde, de schatkamer van de klassieke oudheid, de brug tussen Europa en Azië. Wie hem bezat, heerste over de handelsroutes van de Middellandse Zee en de Zwarte Zee.

Mehmed was geen gewone veroveraar. Hij spook vloeiend Turks, Perzisch, Arabisch, Grieks en Latijn, bestudeerde de geschiedenis van Alexander de Grote en de Romeinse keizers, en verzamelde de beste ingenieurs en wapenmakers van zijn tijd. Zijn grootste vind was de Hongaarse kanonengieter Orban. toen de Byzantijnen, geldzuchtig en twijfelend, Orban afwezen, nam Mehmed hem in dienst met de opdracht een wapen te bouwen dat de muren van Babel kon breken. Het resultaat was een bombard van bijna negen meter lang, zwaar genoeg om een stenen kogel van zeshonderd kilogram over een mijl te schieten. Het monstrum werd met ossen en honderden man over de bergen getrokken, een logistieke prestatie op zich.

De ketting en de nacht van Galata

De belegering begon begin april 1453. De Osmanlı-artillerie stampte dag na dag op de Theodosiaanse muren, de meest gevreesde vestingwerken van de middeleeuwen. Maar de verdedigers, geleid door de Genovese condottiere Giovanni Giustiniani Longo, herstelden de breuken 's nachts met aardzakken en balken. De echte uitdaging lag op zee. De Byzantijnen hadden een massive ijzeren ketting over de ingang van de Gouden Hoorn gespannen, de diepe voorhaven aan de noordoostkant van de stad. Zolang die ketting zat, kon de Osmanlı-vloot de muren aan de zeekant niet bereiken — en de stad kon voorraden ontvangen via de haven.

Op 22 april veranderde alles. In de duisternis van de nacht zagen de waarnemers op de muren ongelovig hun ogen: zeventig Osmanlı-schepen, van kleine botes tot grote galeien, gleeden over de heuvel van Galata, getrokken door teams van man en ossen over een ingesmeerde houten weg. De schepen waren de ketting ontweken en lagen nu veilig in de haven, recht voor de onbezwijkelijke zeemuren van de stad. De psychologische slag was zwaarder dan enig kanonvuur. De verdediging moest nu ook naar de zwakkere noordmuur worden uitgebreid, en de moreel van de belegerden zakte verder.

De laatste dag

Mehmed bood Constantijn nog eenmaal vrede aan: overgave tegen vrij vertrek en het bewind over de Morea. De keizer weigerde. "God verbiedt dat ik leven moet zien waarin ik mijn volk en mijn stad verlaat", antwoordde hij naar latere overlevering. In de voor-dagschemering van 29 mei lanceerde Mehmed de beslissende aanval in drie golven. Eerst de onregelmatigen, bazi-boezouks genaamd, om de verdedigers te vermoeien. Daarna de Anatolische regulieren. Beiden werden teruggeslagen in wrede man-tot-man-gevechten op de breuken en de wallen.

Toen Giustiniani, de zenuw van de verdediging, zwaar gewond werd en van de muur werd gedragen, brak de wil van de Genovese troepen. Op dat moment ontdekte een kleine groep janissaren dat de Kerkoporta, een kleine poort in de binnenmuur, onvergrendeld was gebleven. Ze stromden erdoorheen, bezetten de schanspalissaden en hissten de Osmanlı-vaandel. De verdediging instorte als een kaartenhuis. Constantijn legde zijn keizersinsignia af, voerde een laatste aanval en verdween in de rook van het gevecht. Zijn lijf werd nooit met zekerheid geïdentificeerd.

Een nieuwe hoofdstad voor een nieuw rijk

Volgens de gewoonte mocht het winnende leger drie dagen plunderen. Toen Mehmed de stad binnentreed, zette hij zijn paard naar de Hagia Sophia. Afstijgend, pakte hij een handvol aarde en strooide het over zijn turbaan — een gebaar van nederigheid voor de God van de overwinning. Een imam riep de azan, en de kathedraal die duizend jaar het hart was geweest van de ortodoxe christendom, werd moskee. Mehmed, nu Fatih, de Overwinnaar, nam in de verwoeste stad zijn verblijf en begon onmiddellijk met de herbouw. Hij nodigde Griekse, Armeense, Joodse en Turkse inwoners uit om terug te keren, stichtte de Grote Bazaar om de handel te herleven, en legde de basis voor het Topkapı-paleis.

De val van Constantinopel was niet het einde van Mehmeds ambitie, maar het begin. In de dertig jaar die volgden veroverde hij Servië, Bosnië, Walachië, de Krim en de Eilanden van de Egeïsche Zee. Hij codificeerde het Osmanlı-recht, vestigde de absolute autoriteit van de sultan en creëerde met de devşirme een bestuurselite die uitsluitend aan hem toebehoorde. toen hij in 1481 stierf tijdens de voorbereiding van een veldtocht naar Italië, had hij een kleine grensheerschappij getransformeerd in een wereldmacht die eeuwenlang de geschiedenis van drie werelddelen zou bepalen. De muren die onneembaar leken, waren gevallen door een kanon, een nachtactie en de wil van een man die de toekomst niet wilde afwachten.

Dit is slechts één episode uit een veel langer verhaal. Lees het volledige verhaal over de val van Constantinopel in 1453 in “Een geschiedenis van Turkije” door Kemal Arslan op MixCache.com.