In het hart van de grote Himalaya-keten, grenzend aan Nepal en het Tibetaanse Autonome Gewest van China, staat een berg van dergelijke kolossale afmetingen dat hij de menselijke verbeelding al eeuwenlang beziet. Dit is Mount Everest, het hoogste punt op aarde. De top, adembenemende 8.848,86 meter (29.031,7 voet) boven zeeniveau, schraapt de onderste grenzen van de stratosfeer, een rijk van wreedende winden en gevaarlijk dunne lucht. Als onderdeel van de Mahalangur Himal-subketen is Everest het verbluffende resultaat van immense geologische krachten die ongeveer 50 miljoen jaar geleden begonnen. De onverzettelijke noordwaartse duw van de Indiase tektonische plaat in de Eurasische plaat vouwde de aardkorst en duwde de zeebodem van de oude Tethys-zee de hemel in. Deze monumentale botsing, die nog steeds voortduurt en ervoor zorgt dat de Himalaya elk jaar een paar millimeters groeit, creëerde de getande, door ijs gevormde topen die het dak van de wereld definiëren.
Eeuwenlang was de berg bekend door zijn lokale namen. In Tibet heet hij Chomolungma, wat betekent "Goddin Moeder van de Wereld." In Nepal is het Sagarmatha, wat vertaald kan worden als "Goddin van de Hemel." Beide namen weerspiegelen een diepe spirituele vereering voor de piek, waarbij deze niet als een overwinning maar als een heilige entiteit wordt beschouwd. De naam "Everest" is een relatief recente, en enigszins controversiële, toevoeging. In de middeleeuwen van de 19e eeuw identificeerde de Great Trigonometrical Survey of India, een Brits project om het subcontinent in kaart te brengen, de berg, toen nog aangeduid als "Piek XV," als de hoogste ter wereld. In 1865, tegen de wensen van de man zelf in, noemde de Royal Geographical Society hem officieel naar Sir George Everest, de vroegere Britse Surveyor General of India. Everest zelf had gepleit voor het behoud van de lokale namen, maar zijn protesten werden verworpen.
De aantrekkingskracht van deze afgelegen en vijandige piek bleek onweerstandelijk voor een bepaald type avonturier. De vroege 20e eeuw zag de ontluiking van het bergbeklimmings tijdperk op de Everest, met Britse expedities die de eerste pogingen domineerden. Deze vroege tochten werden gekenmerkt door tweed jassen, rudimentaire zuurstofsets en een methode van proberen en fouten bij het hoogtebergklimmen. De expeditie van 1922 zag de eerste keer dat beklimmers een hoogte van 8.000 meter overschreden. Twee jaar later, in 1924, maakten George Mallory en Andrew "Sandy" Irvine een fatale poging de top te bereiken, waaruit ze nooit terugkeerden. Ze werden voor het laatst gezien "gaande sterktes richting de top" door een scheuring in de wolken, achterlatend een van de meest duistere mysteries van het bergklimmen: hadden ze de top bereikt voordat ze omkwamen? Mallory's lichaam werd pas in 1999 ontdekt, maar de vraag of hij en Irvine de eersten waren die op de bovenste punt van de wereld stonden, blijft onbeantwoord.
Het zou nog bijna drie decennia duren van worsteling, innovatie en tragedie voordat de top definitief bezeten werd. De doorbraak kwam op 29 mei 1953, een datum gegraven in de analen van de ontdekking. Op die dag, als onderdeel van de negende Britse expeditie naar de berg, stonden de Nieuw-Zeelander Edmund Hillary en de Sherpa Tenzing Norgay op de top van de Everest, de eerste mensen die dit bevestigd hadden gedaan. De expeditie, geleid met militaire precisie kolonel John Hunt, was een massale onderneming, met meer dan 350 dragers die tonnen aan uitrusting naar de voet van de berg brachten. De finale aanslag omvatte het vestigen van een serie hoge kampen, een methodieke en uittrekkende procedure. Een eerste poging door Tom Bourdillon en Charles Evans kwam op slechts 100 meter van de top, maar werd gedweten terug te keren door defecte zuurstofuitrusting. Twee dagen later deden Hillary en Tenzing hun poging. Hun laatste obstakel was een overtuigende 12 meter (40 voet) hoge rotswand, inmiddels beroemd als de Hillary Step. Hillary, met zijn karakteristieke bijt, klaauwde zich op door een scheur in de rots, en Tenzingvolgde. Om 11.30 uur bereikten ze de top, doorbrachten daar slechts 15 minuten in de dunne lucht om foto's te maken en enkele kleine offergaven in de sneeuw te begraven, voordat ze hun gevaarlijke afdaling begonnen. Het nieuws van hun succes bereikte Londen op de ochtend van de kroning van koningin Elizabeth II, een passende hulde aan een nieuwe Elizabethaanse eeuw van avontuur.
Tegenwoordig volgen beklimmers voornamelijk twee hoofdroutes naar de top: de Zuidoost-rug vanuit Nepal, de route die Hillary en Tenzing namen, en de Noordrug vanuit Tibet. Beide zijn inmens uitdagend en brengen elk hun eigen unieke obstakels met zich mee. De zuidelijke route begint met een tocht naar Everest Basiskamp op een hoogte van 5.364 meter (17.598 voet). Daarvandaan begint de echte beklimming met wat wellicht het gevaarlijkste gedeelte van de hele tocht is: de Khumbu-ijsval. Deze gevaarlijke, constant veranderende ijsrivier is een chaotisch doolhof van diepe crevassen en torenende ijsblokken, of seracs, sommige van de grootte van gebouwen. De gletsjer beweegt met een snelheid van maximaal 1,2 meter per dag, waardoor het landschap constant en onvoorspelbaar verandert. Om dit gevaarlijke terrein te navigeren, vestigen "Ijsval-dokters," een toegewijd team van Sherpas, aan het begin van elk klimseizoen een route met behulp van een netwerk van touwen en aluminium ladders om de gapende crevassen te overbruggen. Ondanks deze voorzorgsmaatregelen blijft de Khumbu-ijsval een dodelijke risico, het décor van tal van tragedies, waaronder een verwoestende lawine in 2014 die het leven van 16 Sherpa-gidsen kostte.
Boven de ijsval navigeren beklimmers de Western Cwm, een enorme, door gletsers gevulde vallei, voordat ze de Lhotse-flank beklimmen, een steile ijsmuur, om de Zuid-Col te bereiken, waar het laatste hoge kamp op ongeveer 8.000 meter wordt opgezet. Vanaf hier begint de topaanslag in het diepste van de nacht. Beklimmers beklimmen een driehoekig gezicht naar een rug bekend als "Het Balkon," en drukken daarna door naar de Zuidtop. De laatste uitdaging is de eerdergenoemde Hillary Step, een bijben verticale rotswand die, op deze extreme hoogte, een significante technische hindernis vertegenwoordigt.
De noordelijke route, benaderd vanuit Tibet, wordt vaak als de technisch meer eisende van de twee beschouwd. Het omvat een lange dwarsbeweging langs de Noordrug om de top te bereiken, waarbij beklimmers blootgesteld worden aan harde winden. De belangrijkste obstakels op deze route zijn een reeks rotsbollen bekend als de Eerste, Tweede en Derde Stap. De Tweede Stap, een sheer rotswand, was historisch gezien het moeilijkste deel van de beklimming aan de noordkant. Hij werd voor het eerst beklommen in 1975 door een Chinees team die een ladder installeerde die door bijna alle daaropvolgende expeditie gebruikt is.
Geen bespreking van de Everest is compleet zonder de onmisbare rol van het Sherpa-volk te erkennen. Een etnische groep die eeuwen geleden uit oostelijk Tibet naar de Khumbu-regio van Nepal migreerde, bezitten de Sherpas een opmerkelijke fysiologische aanpassing aan grote hoogtes. Hun unieke hemoglobine-bindingscapaciteit en verhoogde stikstofoxide-productie stellen hen in staat om ongelooflijke prestaties van kracht en uithoudingsvermogen te leveren in de zuurstofarme omgeving van de hoge Himalaya. Oorspronkelijk zelfvoorzienende boeren en handelaren, verweven hun levens zich in de vroege 20e eeuw met het bergklimmen, toen ze door Britse expedities werden aangenomen als dragers en gidsen. Tegenwoordig is de term "sherpa" bijna synoniem geworden met hoogte-gids, een getuigenis van hun ongekende expertise. Ze zijn de ware ruggengraat van Everest-expedities, die het zware en vaak gevaarlijke werk verrichten van touwen vastzetten, voorraden dragen, kampen opzetten en cliënten naar de top begeleiden. Hun diepe culturele en spirituele verbondenheid met de bergen is diepgaand; ze vereeren de Everest als een godheid en voeren aan het begin van elke expeditie een Puja-ceremonie uit om de berg om veilig passage te vragen.
Ondanks vooruitgang in uitrusting en voorspellingen, blijft de Everest een plek van extreme gevaren. De "doodzone" boven de 8.000 meter vormt de grootste uitdaging voor de menselijke fysiologie. Het gebrek aan zuurstof leidt tot een reeks ontkrachtende aandoeningen, waaronder hypoxie, bevrorenheid, en hoge-hoogte cerebrale en longadematozen. De oordeelskundigheid raakt verstoord, en het lichaam begint af te sluiten. De berg onderworpen is ook aan plotselinge en hevig stormen, met winden die gemakkelijk de 160 kilometer per uur kunnen overschrijden.
De inherente risico's van het beklimmen van de Everest werden scherpt geformuleerd door de tragische gebeurtenissen van 10-11 mei 1996, toen een plotselinge sneeuwstorm meerdere expeditieteams hoog op de berg overspoelde. Een combinatie van factoren, waaronder knelpunten aan de Hillary Step die lange vertragingen veroorzaakten, een later dan raadzaam aanvang van de topaanslag, en de onverwachte hevigheid van de storm, leidden tot de ramp. In het daaropvolgende chaos kwamen acht beklimmers om het leven, wat het tot die tijd de dodelijkste enkele dag op de berg maakte. De ramp, breed gedocumenteerd in boeken en films, roerde serieuze vragen op over de groeiende commercialisering van de Everest, waar betalende cliënten, somtijds met beperkte ervaring, naar de top werden begeleid.
Sinds Hillary en Tenzing's historische eerste beklimming hebben duizenden beklimmers de top van de Everest bereikt, een getuigenis van de blijvende kracht van deze prachtige berg om te inspireren en uit te dagen. Het verhaal van de Everest is ook een van evolutie in menselijke prestaties. In 1975 werd Junko Tabei uit Japan de eerste vrouw die op de top stond. Net drie jaar later, in 1978, volbrachten Reinhold Messner uit Italië en Peter Habeler uit Oostenrijk wat ooit onmogelijk was geacht: ze bereikten de top zonder het gebruik van aanvullende zuurstof, een prestatie die de grenzen van de menselijke uithoudingsvermogen op extreme hoogte herdefinieerde. Messner ging in 1980 nog een stap verder door de eerste solo-beklimming ooit van de berg te voltooien, ook zonder aanvullende zuurstof.
De berg blijft evolueren, niet altijd tot het betere. De dramatische toename in het aantal beklimmers heeft geleid tot zorgen over overbevolking, met name op de laatste toprug, en de milieueffecten van zoveel mensen op een kwetsbaar ecosysteem. Kwesties rond afvalverwerking en de zichtbare effecten van klimaatverandering op de gletsjers van de berg zijn dringende zorgen voor de toekomst. Toch blijft Mount Everest, voor alle uitdagingen en controverse, het ultieme symbool van de majesteit van de natuur en de onstuitbare menselijke verkenningsspirit. Het is, en zal waarschijnlijk altijd zijn, het dak van de wereld.